Manila ~ lesson 1

14ก.ย.08

Hi, M’ame ~ มะนิลา เมืองที่ใครก็พูดภาษาอังกฤษ

ไฮ แมม! ตอนแรกที่ได้ยินคำทักทายนี้ก็แอบงง เรียกใครหว่า อ้อ เรียกฉันเองหรือ?

วันแรกที่เหยียบย่างลงบนแผ่นดินฟิลิปปินส์ ก็ให้ประหลาดใจเล็กน้อยว่า คนที่นี่ไม่ว่าจะใครก็พูดภาษาอังกฤษได้ในระดับค่อนข้างดี สำเนียงอาจจะไม่บริติชหรืออเมริกัน แต่ในด้านการสื่อสารแล้วคุยกันรู้เรื่องเลยทีเดียว จะว่าไปแล้วคุยคล่องกว่าเราด้วยซ้ำ

คนไทยคนหนึ่งเล่าให้ฟังว่า สินค้าออกสำคัญของฟิลิปปินส์ คือ Maids เรียกแบบดูดีว่า Domestic helpers และเรียกแบบดูไม่ดีในภาษาไทย ก็คือแม่บ้าน หรือยิ่งไม่ดีใหญ่ ก็คือคนใช้นั่นเอง เหตุผลหลักก็เพราะว่าคนที่นี่ล้วนแต่พูดภาษาอังกฤษได้ในระดับใช้การได้ดี ไม่ต้องเอาไปเทรนด์ภาษาใหม่ แถมในด้าน service mind แล้วก็ยิ้มแย้มแจ่มใส พร้อมจะให้บริการเป็นอย่างดี

 

คนทำงานต่างมุ่งหน้ากลับบ้านหลังเลิกงาน ที่นี่ประชากรเยอะกว่าเมืองไทยมาก

 

เขามีคำไว้เรียกแรงงานที่ออกไปทำงานหาเงินเข้าประเทศว่า OFW – Overseas Filipino Workers ซึ่งในปีที่ผ่านมา ทำรายได้เข้าประเทศถึง 14.4 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ! แรงงานที่ออกไปหากินนอกประเทศมิได้จำกัดแต่เพียงผู้หญิงเท่านั้น แต่ยังมีผู้ชายที่ไปทำงานเป็นแรงงานในอีกหลายประเทศ แรงงานเหล่านี้จะสะสมเงินเพื่อส่งกลับมาให้ญาติพี่น้องในฟิลิปปินส์ใช้จำนวนไม่น้อย ตอนไปแลกเงินในร้านแบบโทรม ๆ ฉันแลกแค่ร้อยเหรียญก็แอบกลัวจะมีคนมาฉกเงิน ที่ไหนได้ คนฟิลิปปินส์ที่แลกเขาแลกกันเป็นร้อย ๆ หรือพันเหรียญ เยอะกว่าฉันไม่รู้เท่าไร กิจการของบริษัทรับโอนเงินข้ามชาติอย่าง Western Union ก็ดูมีคนใช้บริการกันเยอะกว่าบ้านเรามาก เงินเหล่านี้ล้วนแต่มาจาก OFW

การที่จะเข้าใจถึงที่มาที่ไปเบื้องหลังความรุ่งเรืองของ OFW คงต้องวิเคราะห์สภาพสังคมหลาย ๆ ปัจจัย อย่างแรกคือ ช่องว่างระหว่างคนรวยกับคนจนที่กว้างมาก คนไหนรวยก็รวยไปเลย และส่วนมากรวยจากมรดก คือบรรพบุรุษสั่งสมมาให้ใช้กันสบาย ๆ ส่วนคนจนก็จนแบบลืมตาอ้าปากได้ยาก แถมรัฐบาลก็ไม่ค่อยจะดูแลประชาชนเท่าไร คนจนก็จนต่อไป การจะหนีออกจากวงจรความจนไม่ใช่เรื่องง่าย การไปตายเอาดาบหน้าที่เมืองนอกจึงเป็นการหนีออกจากสภาพความจนวิธีหนึ่ง

อีกปัจจัยหนึ่งก็คือภาษา ที่บอกไปแล้วว่าแรงงานฟิลิปปินส์เป็นแรงงานที่ต่างชาติชอบ เพราะส่วนมากรู้ภาษาอังกฤษดีและพูดคุยกันรู้เรื่อง นอกจากนี้ ลักษณะทางสังคมอีกอย่างหนึ่งในฟิลิปปินส์ คือครอบครัวมีขนาดใหญ่มาก แถมคนก็นิยมมีลูกมากและไม่ค่อยคุมกำเนิด เพราะนับถือศาสนาคริสต์คาธอลิคอย่างมีศรัทธาแรงกล้า การหาเลี้ยงสมาชิกครอบครัว ที่ส่วนมากก็ยังไม่สามารถทำงานได้ (เด็กและคนแก่) หากทำงานได้รับเงินเดือนในประเทศคงไม่พอ ดังนั้น สมาชิกครอบครัวใหญ่ที่ยังหนุ่มสาวจึงดิ้นรนไปทำงานต่างประเทศเพื่อหารายได้มาค้ำจุนครอบครัวอีกทางหนึ่ง

 

Manila American Cemetery and Memorial หลุมศพและอนุสรณ์สถานแก่ทหารอเมริกันที่เสียชีวิตในฟิลิปปินส์ ตั้งอยู่บนที่ดินกว้างขวางสุดลูกหูลูกตา และเป็นทำเลที่ดีที่สุดทำเลหนึ่งของเมือง ป้ายหลุมศพเป็นกางเขนสีขาวทอดตัวไปทุกทิศจนนับไม่ถ้วน ความสะอาดและเป็นระเบียบของสถานที่นี้ ขัดกับตัวเมืองมะนิลาสำหรับคนปกติอย่างสิ้นเชิง

 

ความสัมพันธ์ที่ดีกับสหรัฐฯ ก็น่าจะเป็นอีกปัจจัยหนึ่ง ที่ทำให้ตลาดแรงงานในสหรัฐฯ เปิดรับฟิลิปปินส์มากกว่าชาติอื่น เท่าที่เจอคนฟิลิปิโนก็ไม่ค่อยมีทัศนคติในแง่ลบต่อพี่กันเท่าไรนัก ตรงกันข้าม ฉันออกจะรู้สึกว่า คนชาตินี้มีจิตสำนึกของความเป็นทาสแก่คนต่างชาติมากกว่าปกติด้วยซ้ำ ได้เห็นกับตาเองในวันหนึ่งที่ไปต่อคิวสั่งอาหารในร้านฟาสต์ฟู้ดสไตล์แมคโดนัลด์ที่นั่น ตอนนั้นเป็นช่วงพักกลางวันคิวเลยยาวมาก แล้วอยู่ ๆ ก็มีพนักงานมาเรียกชายคนนึงที่ยืนอยู่ท้าย ๆ คิวไปต่อแถวใหม่ หลังจากนั้นพนักงานก็มาเรียกฉันกับน้องคนไทยอีกคนไปต่อแถวใหม่นั้นด้วย ชายคนนั้น ฉัน และน้องคนไทย ล้วนแต่เป็นคนต่างชาติแบบที่มองเห็นได้ชัด แล้วนอกจากพวกเรา พนักงานก็ไม่เรียกใครมาต่อแถวใหม่ (ลัดคิว) อีกเลย ถ้าเหตุการณ์นี้เกิดขึ้นที่เมืองไทย คงต้องมีใครสักคนไม่พอใจออกมาต่อคิวใหม่เองบ้าง หรืออาจจะด่ากับพนักงานแน่ ๆ แต่คนฟิลิปิโนต่างก็ยืนต่อคิวเดิมกันอย่างไม่รู้ร้อนรู้หนาวอะไร ซึ่งแม้จะเป็นผลดีต่อเรา แต่ฉันกลับรู้สึกสะท้อนใจยังไงไม่รู้แฮะ

 

รอยยิ้มของคนขายไอติมที่ไม่ฟรี บวกราคาไปในไอติมที่โขกสับแล้วเรียบร้อย ในตลาดนัด Salcedo เช้าวันเสาร์ ตั้งอยู่ในย่าน Makati ย่านธุรกิจและผู้มีอันจะกินในกรุงมะนิลา

 

“สุขนิยม” ที่มากเกินไป?

ที่เล่ามายาวเฟื้อยล้วนแต่เป็นการกลั่นกรองจากการสังเกตการณ์ของฉันบวกกับข้อมูลที่ได้รับฟังจากคนไทยที่ไปอยู่ที่นั่นมายาวนาน ทริปนี้ฉันได้เจอคนไทยบ่อยเพราะไปทำงาน และจากการคุยกับคนไทยเกี่ยวกับประเทศนี้ รู้สึกว่าคนไทยค่อนข้างเห็นใจประเทศนี้ โดยเฉพาะคนจน ซึ่งรัฐก็ไม่ค่อยเหลียวแล จนยังไงก็จนกันต่อไปอย่างนั้น สภาพในเมืองย่านไหนคนรวยอยู่ก็ได้รับการพัฒนาอย่างดี มีห้างสรรพสินค้าหรูหรา สวนสาธารณะ hi-end กันสุด ๆ แต่ถ้าออกจากย่านนั้นไปไม่นาน ก็จะได้เห็นความเป็นจริงของเมือง ที่มีทั้งสลัม น้ำครำ ถนนแคบ ๆ ที่น้ำท่วมทุกทีที่ฝนตกหนัก (ซึ่งเกิดขึ้นบ่อยด้วย) ร้านค้าเก่าโทรมเหมือนบ้านเราเมื่อสิบปีที่แล้ว รถจีปนีย์ (คล้ายรถสองแถวบ้านเรา) ที่อัดแน่นไปด้วยชนชั้นกลางค่อนไปทางล่าง ๆ เท่านี้ยังไม่พอ ค่าครองชีพที่นี่ก็แพงกว่าเมืองไทยพอสมควร ค่าไฟและค่าน้ำถูกปล่อยลอยตัวเพราะรัฐเอาไปขายทอดตลาด อาหารของกินผลิตได้ไม่เพียงพอต้องนำเข้าจึงมีราคาสูง

แต่ฉันว่า สิ่งที่ทำให้พี่ไทยเราเห็นใจคนฟิลิปิโนมากกว่าอะไร ก็คือรอยยิ้มของคนที่นี่ โดยเฉพาะเมื่อเราเห็นว่าเขาเองก็ไม่ได้อยู่อย่างสุขสบาย แต่เขาก็ยังยิ้มอยู่ได้ พี่คนหนึ่งบอกว่า “สุขนิยม” นี่แหละ คือลักษณะเด่นของคนฟิลิปิโน สามารถมีความสุขกับเรื่องเล็กน้อยได้ง่าย ๆ และไม่คิดมากให้ปวดหัว (ถ้าอยู่แบบนี้แล้วคิดมากเกินคงเครียดตายกันหมดน่ะ) พนักงานขายของในห้างสามารถร้องเพลงตามที่เปิดวิทยุในห้างได้ ยามเฝ้าประตูสามารถยิ้มอย่างสดชื่นพร้อมเปิดประตูให้เราได้ทุกเช้าเย็น นิสัย “สุขนิยม” ในแง่หนึ่งก็มีข้อดีทำให้สามารถมีความสุขกับสภาพชีวิตที่ไม่ค่อยจะเพียงพอได้ โดยเฉพาะสำหรับรัฐบาลและชนชั้นปกครอง ก็ง่ายดีที่จะบริหารประเทศแบบห่วย ๆ ต่อไป ยังไงประชาชนก็ไม่ลุกฮือขึ้นมาต่อสู้แน่ แต่ในอีกแง่หนึ่ง มันทำให้เราพอเพียงกับทุกอย่างจนไม่ต้องดิ้นรนเพื่อทำชีวิตตัวเองให้ดีขึ้น อยู่อย่างลำบากยังไง ก็ทนอยู่ต่อไปได้ เหมือนเพลงที่คุณกมลา สุโกศล ร้อง “อยู่ที่เรียนรู้ อยู่ที่ยอมรับมัน….”

 

งานแต่งงานหรูหราในโบสถ์ San Augustin โบสถ์เก่าแก่ที่สร้างตั้งแต่สมัยอาณานิคมสเปน ในย่าน Intramuros อีกด้านของชีวิตคนรวยที่แตกต่างกับชีวิตคนจนส่วนมากราวหน้ามือกับหลังตีน

 

บทเรียนจากฟิลิปปินส์

ฉันได้ไปฝึกงานที่ฟิลิปปินส์ 12 วัน เป็นเวลาที่ไม่น้อยเกินไปและไม่มากเกินไป เพราะถ้าอยู่น้อยกว่านี้คงยังซึมซับความเป็นประเทศนี้ได้ไม่มาก หรือถ้ามากกว่านี้ก็คงจะมากจนชาชินกับลักษณะชีวิตแบบนี้ และที่พิเศษคือฉันเดินทางไปในช่วงที่รู้สึกเหนื่อยและท้อกับงานที่ทำอยู่มาก อีกทั้งสถานการณ์บ้านเมืองที่ไม่สงบก็ทำให้ได้มีโอกาสเปรียบเทียบความเป็นไปที่นี่และในไทยได้ในอีกมุมมองหนึ่ง

เวลาผ่านไป 12 วัน แต่ก็ทำให้ฉันได้เห็นอีกโลกหนึ่งที่แตกต่างไป ได้รู้ถึงความโชคดีของตนที่ได้เกิดมาบนแผ่นดินไทย ที่ซึ่งอาหารอุดมสมบูรณ์ อยากกินอะไรก็กินได้ อยากถีบตัวขึ้นมาสู่สังคมที่สูงขึ้นก็ทำได้หากมีความสามารถ ที่ซึ่งไม่เคยตกเป็นประเทศราชให้แก่ต่างชาติ ที่ซึ่งยังมีวัฒนธรรมเก่าแก่เป็นของตนเอง สืบทอดมาจากบรรพบุรุษผู้ทะนุถนอมรักษาอย่างดี ที่ซึ่งประชาชนยังลุกขึ้นมาสู้กับชนชั้นปกครองได้ (แม้บางทีจะอยู่ในระดับที่เข้มข้นไปหน่อย…)

ในขณะเดียวกัน คนฟิลิปิโนสอนให้ฉันรู้ว่า เราสามารถยิ้มได้ แม้ว่าชีวิตมันจะหนักหนาเพียงใด และชีวิตที่เราคิดว่าแย่แล้ว มันก็ยังไม่แย่พอที่จะขัดขวางเราไม่ให้ยิ้มสู้ได้

ขอบคุณ ฟิลิปปินส์

 

คุณยามนั่งครุ่นคิดอะไรไม่มีใครรู้ บนกำแพง Fort Santiago ในย่าน Intramuros ทิศทางที่เขากำลังมองอยู่คือย่านชุมชนแออัดที่เห็นได้ทั่วไปในกรุงมะนิลา ตั้งอยู่ตรงข้าม Fort Santiago โดยมีแม่น้ำที่เน่าเหม็นคั่นกลาง

Filed under: Travel   |  3 Comments
Tags: Philippines, Travel