ข่าวที่ไปสะดุดระหว่างตามอัพเดตเหตุการณ์วันนี้ คือข่าว New York Philharmanic เดินทางไปแสดงที่กรุงเปียงยาง เกาหลีเหนือ ตามคำเชิญของทางการเกาหลีเหนือ ซึ่งถือเป็นครั้งแรกที่วงออร์เคสตราจากสหรัฐฯ ได้ไปแสดงที่เกาหลีเหนือ

การแสดงครั้งนี้จัดขึ้นในวันที่ 26 กุมภาพันธ์ 2551 รอบแรกที่เพิ่งผ่านพ้นไปมีบุคคลสำคัญของเกาหลีเหนือเข้าชมมากมาย (แต่ไม่รวมผู้นำประเทศ คิมจองอิล) ถูกถ่ายทอดสดทางโทรทัศน์ให้ประชาชนได้รับชม (ถึงแม้จะมีความไม่แน่ใจว่าชาวเกาหลีเหนือโดยทั่วไปแล้วมีทีวีดูกันหรือไม่) นอกจากนี้ ทางการเกาหลีเหนือยังยอมให้นำป้ายโฆษณาต่อต้านสหรัฐฯ ที่ติดอยู่ทั่วไปออกจากถนนชั่วคราวอีกด้วย

หนึ่งในโปรแกรมการแสดงคือ An American in Paris โดย Gershwin คอนดัคเตอร์ของ NY Philharmonic ได้กล่าวว่า สักวันอาจจะมีผลงานชื่อ An American in Pyongyang บ้างก็ได้

“Bringing peoples and their cultures together” can lead to “roots of peaceful interchange.”  Lorin Maazel

การทูตเชิงวัฒนธรรม?

คงทราบกันดีถึงปัญหาการครอบครองอาวุธนิวเคลียร์ของเกาหลีเหนือ ที่ทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างเกาหลีเหนือและสหรัฐฯ ตึงเครียดมาโดยตลอด การแสดงของ New York Philharmonic Orchestra จึงอาจเป็นจุดเริ่มต้นของการละลายน้ำแข็งที่ฝังอยู่ในความสัมพันธ์ระหว่างกันของสองประเทศได้

“The US wanted to win the Cold War with violins and trumpets,” Jonathan Rosenberg

การทูตวัฒนธรรมถูกนำมาใช้เป็นเครื่องมือดำเนินความสัมพันธ์มานานแล้ว ที่เด่นชัดมีทั้งวงดนตรี ปิงปอง ละครสัตว์ หรือแม้กระทั่งในไทย เมื่อปลายปีที่ผ่านมาก็มีการนำคณะบัลเลต์ Mariinsky ของรัสเซียมาแสดงเฉลิมพระเกียรติเนื่องในวโรกาสเฉลิมพระชนมพรรษาครบ 80 ปี และเพื่อฉลองครบรอบ 110 ปีความสัมพันธ์ไทย-รัสเซียอีกด้วย ซึ่งอีกนัยหนึ่งก็คือสัญลักษณ์ของการเจริญสัมพันธไมตรีระหว่างไทยกับรัสเซียนั่นเอง

ตัวอย่างของการทูตเชิงวัฒนธรรมที่เด่นดังในประวัติศาสตร์โลก:

• 1956 Boston Symphony Orchestra เปิดการแสดงที่สหภาพโซเวียต 
• 1971 การทูตปิงปอง นักปิงปองอเมริกันได้รับเชิญมาแข่งขันที่จีน เป็นการเดินทางเข้าประเทศจีนของกลุ่มชาวอเมริกันครั้งแรกหลังเปลี่ยนระบบการปกครองเป็นคอมมิวนิสต์ และช่วยถางทางสำหรับการเยือนจีนอย่างเป็นทางการของประธานาธิบดีนิกสันในเวลาต่อ
• 1973 Philadelphia Orchestra เดินทางไปแสดงที่ปักกิ่ง นับเป็นครั้งแรกที่วงออร์เคสตราจากสหรัฐฯ ได้ไปเปิดการแสดงในจีนคอมมิวนิสต์

แต่ในขณะเดียวกัน ยังมีผู้มองเหตุการณ์นี้ด้วยความกังขาอีกมาก ผู้สังเกตการณ์สหรัฐฯ บางคนเห็นว่าเป็นการแสดงถึงความอ่อนข้อของสหรัฐฯ ต่อเกาหลีเหนือมากเกินไป ส่วนผู้เชี่ยวชาญเกี่ยวกับเกาหลีเหนือก็เชื่อว่า ทางการเกาหลีเหนือใช้กรณีนี้เพื่อบอกประชาชนว่า แม้กระทั่งมหาอำนาจอย่างสหรัฐฯ ยังต้องยอมเป็นมิตรกับเกาหลีเหนือต่อไป

กล่าวโดยสรุป การทูตวัฒนธรรมจะได้ผล ก็ต่อเมื่อผู้กำหนดนโยบายของทั้งสองประเทศประสงค์ให้มันเป็นเช่นนั้น แต่หากต่างฝ่ายต่างมุ่งใช้ประโยชน์จากการใช้วัฒนธรรมเพื่อโฆษณาโน้มน้าวประชาชนให้เห็นในแบบที่ตนต้องการแล้ว การทูตวัฒนธรรมก็คงกลายเป็นเพียงเครื่องมือของการรักษาภาพลักษณ์…เท่านั้นเอง

ส่วนคนที่เชื่อว่าการเข้าถึงวัฒนธรรมจะนำไปสู่ความสัมพันธ์ทางการเมืองที่ดีแบบไม่มีลับลมคมใน….

ก็คงจะไร้เดียงสาไปหน่อยนึง (หรือไม่ก็แกล้งโง่) …เท่านั้นแหละ

โหดไปหน่อยไหม?

Read more: BBC | CNN |